Układ immunologiczny (odpornościowy) – jak wspierać? Zioła i dieta

Układ immunologiczny człowieka składa się z narządów których zadaniem jest chronienie organizmu przed drobnoustrojami, infekcjami. Co zrobić, by pracował on prawidłowo i skutecznie chronił organizm przed chorobami?

Co to jest układ immunologiczny?

Układ immunologiczny to układ narządów, które umożliwiają organizmowi obronę przed różnymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia.

Narządy te dzielą się na:

  • centralne (szpik kostny, grasica),
  • obwodowe (węzły chłonne, tkanka limfatyczna błon śluzowych i skóry, śledziona).

Jak działa układ odpornościowy? Jego praca polega przede wszystkim na identyfikowaniu i likwidowaniu czynników chorobotwórczych, czyli patogenów i komórek nowotworowych.

System immunologiczny cechuje swego rodzaju „inteligencja”, czyli umiejętność uczenia się i zapamiętywania. Jest to konieczne, by mógł rozróżniać komórki własne organizmu od wrogich dla niego komórek obcych, które dzięki procesowi ewolucji również zmieniają się i przystosowują, utrudniając układowi ich rozpoznawanie.

Najważniejszymi elementami układu odpornościowego są:

  • szpik kostny – centralny narząd limfatyczny - miękka tkanka znajdująca się we wnętrzu kości, jest miejscem produkcji między innymi limfocytów
  • grasica – centralny narząd układu, zlokalizowany w klatce piersiowej, miejsce dojrzewania limfocytów
  • śledziona – największy narząd limfatyczny w organizmie człowieka, odpowiedzialny za wytwarzanie przeciwciał przez limfocyty,
  • węzły chłonne – to tu limfocyty kontaktują się z obcymi komórkami (antygenami) i ,,uczą" się jak na nie reagować
  • limfocyty – komórki krwi produkowane w szpiku kostnym, odpowiedzialne za reakcję odpornościową i wytwarzanie przeciwciał.

Komórki układu odpornościowego po kontakcie z antygenami mają zdolność ich zapamiętywania, dzięki czemu szybciej reagują przy kolejnym zetknięciu się z nim. Ma to znaczenie w przypadku mechanizmów odporności nabytej – powstałej na skutek przechorowania lub podania szczepionki, czyli kontaktu z antygenem.

Jak wspierać układ immunologiczny u dorosłych?

O układ immunologiczny człowieka dorosłego warto jednak dbać każdego dnia, ponieważ narażony jest on na kontakt z czynnikami, które go osłabiają:

  • stres – szczególnie przewlekły stan napięcia emocjonalnego związany np. z wykonywaną pracą, tempem życia, nadmiarem obowiązków itp.,
  • warunki atmosferyczne – nagłe zmiany temperatur, długotrwałe przebywanie w zbyt wysokich temperaturach itd.,
  • zmęczenie – wynikające np. z niewyspania.

Jak wspierać układu immunologiczny?

  • Wypoczywać, wysypiać się i zrelaksować. Regularny odpoczynek niezbędny jest, by układ działał prawidłowo. Należy dbać o to, by każdego dnia organizm mógł się odprężyć i właściwie zregenerować. Nie można zapomnieć o tzw. higienie snu polegającej na przesypianiu minimum sześciu godzin w ciągu doby (warto również – jeśli to możliwe – ucinać sobie krótką drzemkę każdego dnia) i osiąganiu tzw. fazy snu głębokiego, w której odpoczynek jest najbardziej efektywny.
  • Dbać o aktywność fizyczną. Najlepiej poświęcić na nią minimum pół godziny codziennie, lub – jeśli to niemożliwe – wykonywać dłuższe treningi kilka razy w tygodniu. Aktywność fizyczna pozwala na psychiczne odprężenie oraz wspomaga dotlenienie wszystkich elementów organizmu (w tym elementów układu odpornościowego), co konieczne jest dla ich prawidłowego funkcjonowania.
  • Hartować organizm, przyzwyczajać go do niskich bądź zmiennych temperatur. Metodami na hartowanie mogą być: morsowanie, kąpiel w naprzemiennie ciepłej i chłodnej wodzie, niska temperatura w sypialni (maksymalnie 18 st. C) itp.
  • Suplementować witaminy i minerały. Systematyczne dostarczanie organizmowi odpowiednich mikroelementów wspiera odporność.
  • Stosować właściwą dietę i niektóre zioła. Cenne dla układu immunologicznego mikroelementy nie muszą być suplementowane, jeśli codzienna dieta jest odpowiednio zbilansowana. Na co dzień układ odpornościowy można wspierać, dostarczając mu niektórych substancji z pożywienia.

Dieta wspierająca układ immunologiczny

Aby dostarczać organizmowi wszelkich substancji potrzebnych do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, konieczne jest utrzymanie zbilansowanej, zdrowej i zróżnicowanej diety.

Narządy immunologiczne potrzebują przede wszystkim:

  • tłuszczów – szczególnie nienasyconych kwasów tłuszczowych zawartych roślinach oleistych i rybach,
  • witamin – przede wszystkim witaminy A, B, C i D – witamina C powszechnie stosowana jest na wspomaganie odporności, szczególnie w okresie jesienno-zimowym; organizm posiada zdolność magazynowania witaminy C, dlatego latem warto spożywać bogate w nią produkty, takie jak czarna porzeczka, czerwona papryka, natka pietruszki, mandarynki, cytryna; źródłami witaminy D są oleje roślinne, żółtka jaj, pełne mleko, tłuszcz ryb, warto zwiększyć ich spożycie zimą, kiedy jest mało słońca i witamina D nie jest produkowana w skórze pod wpływem jego promieniami; witaminę B zawierają natomiast orzechy, pestki czy fasola,
  • minerałów – szczególnie żelaza, cynku, miedzi – żelazo zawarte jest m.in. w mięsie (w największych ilościach w wątrobie wołowej, wieprzowej oraz drobiowej), żółtkach jaj czy kakao, natomiast cynk i miedź znaleźć można w rybach i owocach morza, roślinach strączkowych, jajach, pestkach dyni, soi,
  • błonnika – zwanego też włóknem pokarmowy, zawartego głównie w roślinach zbożowych, niektórych warzywach i owocach, orzechach, brązowym ryżu; dzięki skutecznemu wspomaganiu trawienia błonnik zapobiega występowaniu wielu chorób.

Zioła wspierające układ immunologiczny

Oprócz zróżnicowanej diety bogatej w dobroczynne substancje, warto stosować wyciągi z niektórych roślin i ziół, by w naturalny sposób wesprzeć odporność i pracę układu immunologicznego.

Należą do nich m.in.:

  • żeń-szeń syberyjski – znana roślina o właściwościach adaptogennych, wspomaga odporność organizmu na stres oraz napięcie nerwowe i emocjonalne, wspiera także inne funkcje obronne organizmu, podnosi poziom życiowej energii, polepsza samopoczucie, wspomaga koncentrację i zdolność zapamiętywania, wspiera regenerację w momentach zmęczenia i osłabienia, jest naturalnym antyoksydantem, wspiera krążenie krwi, a tym samym – dotlenienie mózgu,
  • jeżówka (łac. echinacea) – wspomaga prawidłowe funkcjonowanie systemu odpornościowego organizmu, wspomaga organizm w profilaktyce w obrębie górnych dróg oddechowych,
  • czosnek – wspomaga naturalną odporność organizmu, wspiera układ immunologiczny w obronie przed drobnoustrojami i szkodliwymi mikroorganizmami (bakterie, grzyby), skuteczny jest w postaci surowej, jednak nie każdy toleruje jego zapach i smak; w aptekach dostępne są więc wyciągi z czosnku w formie kapsułek, pozbawionych walorów smakowych,
  • aloes – stymuluje mechanizmy obronne organizmu, również te chroniące przed wpływem wolnych rodników (właściwości antyoksydacyjne), pomaga zachować prawidłową kondycję skóry.

Autor: Justyna Gabrysiak-Kula
Konsultacja merytoryczna: lekarz Marta Falcman-Sobczak

Bibliografia:

  • K. Skwarło-Sońta, Żywienie a odporność, Uniwersytet Warszawski 2017
    http://www.wszechnica-zywieniowa.sggw.pl/Prezentacje/2017/Slajdy_kwiecien_2017.pdf [27.03.2021]
  • R. Gołda, Układ odpornościowy, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy
    https://www.ukw.edu.pl/download/16055/immunologia [27.03.2021]
    [27.03.2021]
  • M. Kwiecień, A. Winiarska-Mieczan, Czosnek jako zioło kształtujące właściwości prozdrowotne, w: Problemy Higieny i Epidemiologii, 2011, 92(4): 810-812
    http://phie.pl/pdf/phe-2011/phe-2011-4-810.pdf [27.03.2021]
  • E. Skopińska-Różewska, J. Bany, E. Sommer, D. Zdanowska, M. Filewska, H. Skurzak, Działanie biologiczne wodnego ekstraktu ziela jeżówki purpurowej, w: Panacea, kwiecień 2004
    https://www.centrumfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2018/10/panacea-7-dzialanie-biologiczne-wodnego-ekstraktu-ziela-jezowki-purpurowej-preparat-echinerba.pdf [27.03.2021]
  • E. Cieślik, K. Turcza, Właściwości prozdrowotne aloesu zwyczajnego, w: Postępy Fitoterapii 2015; (16)2: 117-12
    http://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2015/08/pf_2015_117-124.pdf [27.03.2021]
  • G. Nowak, Surowce roślinne stosowane w wyczerpaniu psychofizycznym i stresie, w: Herba Polonica, Vol. 55 No 2 2009
    http://www.herbapolonica.pl/magazines-files/2695707-09.pdf [27.03.2021]
Herbaya / Regeneracja wątroby - jak szybko i co jest dobre? Czas i dieta
Regeneracja wątroby - jak szybko i co jest dobre? Czas i dieta

Regeneracja wątroby to działania, wspierające jej prawidłowe funkcje, jakie pełni w każdym organizmie. Jak domowymi sposobami wspierać prawidłową p...

Herbaya / Jakość czystej natury
Jakość czystej natury

Od wieków korzystamy z energii ukrytej w naturze: naturalne sposoby leczenia przekazywane od pokoleń, naturalne źródła energii, czy t...

Herbaya / Jak zrobić, żeby „jej się chciało” – czyli cała prawda o libido u kobiet
Jak zrobić, żeby „jej się chciało” – czyli cała prawda o libido u kobiet

Zdawałoby się, że seks od dawna przestał być tematem tabu. Intymność oraz seksualność stały się stałym elementem otaczającej nas popkultury. Czy je...

Herbaya / Zadbaj o sprawność swojego umysłu na długie lata
Zadbaj o sprawność swojego umysłu na długie lata

Sprawny, bystry i świetnie działający umysł to jeden z warunków dobrego życia. To dzięki niemu udaje nam się rozwiązywać codzienne problemy,...

Herbaya - naturalny składnik
Herbaya - naturalne składniki Herbaya - naturalne składniki w kapsułce
Herbaya - naturalny składnik 2
Jakość czystej natury

Od wieków korzystamy z energii ukrytej w naturze: naturalne sposoby leczenia przekazywane od pokoleń, naturalne źródła energii, czy też naturalna, zdrowa żywność.

Będąc świadomym siły drzemiącej w naturze, stworzyliśmy nową linię naturalnych produktów HERBAYA esencja natury.

Herbaya - naturalny składnik 3
Herbaya - naturalny składnik 4